Orta Türkçe döneminin ilk yazı dili olan Karahanlı Türkçesiyle yazılmış eserler, İslamiyet etkisindeki Türk edebiyatının ilk eserleri kabul edilirler. Bugüne kadar elimize ulaşmış bu eserlerden en önemlileri şunlardır:

  1. Kutadgu BiligYusuf Has Hacip
  2. Dîvânü Lugâti’t-TürkKaşgarlı Mahmut
  3. Atabetü’l-HakayıkEdip Ahmet Yükneki

Ayrıca, Kaşgarlı Mahmut’un Dîvânü Lugâti’t-Türk’te yazdığını ifade ettiği “Kitâbü Cevâhiri’n-nahv fî lugâti’t-Türk” adlı Türk dil bilgisi kitabı bugüne kadar elimize ulaşmamış olan kayıp bir eserdir.

Yukarıda adı geçen eserlerin yanı sıra 11. yüzyılda yaşamış olan Ahmet Yesevi‘nin “Divan-ı Hikmet” adlı eseri de Karahanlı Türkçesiyle yazılmış eserler arasında sayılabilir; fakat, bu eserin elde bulunan nüshaları 14-15. yüzyılın dil özelliklerini taşırlar. Bu sebeple bazı araştırmacılar, Divan-ı Hikmet’i Karahanlı dönemi eserleri arasında saymazlar.

Yine, Karahanlılar döneminde kaleme alınmış olan “Kur’ân-ı Kerîm Çevirileri” de Karahanlı Türkçesi eserleri arasında sayılabilir.

Karahanlı Türkçesiyle Yazılmış Eserler

Şimdi kısaca, yukarıda adlarını saydığımız bu 3 önemli esere bir göz atalım:

1. Kutadgu Bilig – Yusuf Has Hacip

Kutadgu Bilig, Karahanlı dönemi Türk edebiyatının ilk edebi eseridir. Edebiyatımızda önemli bir yer teşkil eden eser, 1069 yılında Yusuf Has Hacip (Balasagunlu Yusuf) tarafından kaleme alınmıştır. Yusuf Has Hacip, eserini Karahanlı hükümdarı Tabgaç Buğra Han‘a sunmuş olup, bunun üzerine Tabgaç Buğra Han, Kutadgu Bilig’i çok beğenerek, Yusuf Has Hacip’e sarayında “has haciplik” görevini vermiştir. Bundan dolayı Balasagunlu Yusuf, daha çok Yusuf Has Hacip olarak bilinmektedir.

2. Dîvânü Lugâti’t-TürkKaşgarlı Mahmut

Divânu Lugâti’t-Türk, Karahanlı dönemi Türk edebiyatının ikinci önemli eseridir. Kaşgarlı Mahmut tarafından Araplara Türkçeyi öğretmek, Türkçenin çok zengin bir dil olduğunu ortaya koymak adına 10 Şubat1074‘te Bağdat‘ta tamamlanmış olan eser, Türkçe-Arapça bir sözlüktür. Eser, aslına bakılırsa bir sözlükten ziyade birçok özelliği içinde barındırmakta ve denilebilir ki, Türk dilinin ilk sözlüğü, ilk antolojisi, ilk grameri, ilk folklor kitabıdır, kısacası önemli bir Türk dünyası ansiklopedisidir. Eser, Ali Emiri tarafından bulunmuştur.

3. Atabetü’l-HakayıkEdip Ahmet Yükneki

12. yüzyılda Edip Ahmet Yükneki tarafından Karahanlı Türkçesiyle manzum biçimde yazılmış olan Atabetü’l Hakayık (Hakikatlerin Eşiği), İslamî Türk edebiyatının Kutadgu Bilig’den sonra yazılmış en eski ikinci eseridir. Kutadgu Bilig’e göre, oldukça küçük hacimli olan bu eser, bir öğüt ve ahlak kitabıdır.


NOT: Yukarıda kısaca değindiğimiz eserler hakkında yazmış olduğumuz detaylı yazılarımıza aşağıdaki linklere tıklayarak ulaşabilirsiniz:

Eserler:

Kutadgu Bilig: Anlamı, İçeriği, Özellikleri, Kahramanları, Yazma Nüshaları

Divânu Lugâti’t-Türk: İçeriği, Özellikleri, Bölümleri

Atabetü’l Hakayık (Hakikatlerin Eşiği) – Edip Ahmet Yükneki

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz