Muhammed Şeybânî Han, Şeybânîler hânedanının kurucusu ve ilk hükümdarıdır. Asıl adı Muhammed olup doğum tarihi hakkında net bir bilgi yoktur. 3 eseri vardır.

Muhammed Şeybânî Han

Hayatı

Asıl adı Muhammed olan Şeybânî Han, Şeybânîler hânedanının kurucusu ve ilk hükümdarıdır. Doğum tarihi bilinmemektedir. Babası Şah Budak Moğollar tarafından öldürülünce bir Özbek beyi tarafından büyütüldü ve 1501’de babasının yerine hükümdar oldu. Ölüm tarihi olan 1512 yılına kadar hanlık görevinde bulundu.

Muhammed Şeybânî Han, çok sert bir mizaca sahip olmasının yanında müziğe, şiir ve edebiyata ilgi gösteren bir şahsiyettir. Cengiz soyundan ve Cuci ulusundan olmakla övünmüştür. Timur gibi Moğol yasalarına bağlı idi ve onu takip ederek yönettiği şehirlerde medreseler açtı, ilim ve sanatın gelişmesine katkı sağladı. Timurluların saray ve şehir hayatını göçebe Özbek savaşçılarına benimsetti. Bozkır Türklerinin Yesevi hayranlığını kendisi de hissetmiş, doğup büyüdüğü Türkistan’ı yani Yesi’yi işgal ettiği Semerkant, Buhara ve Herat’a tercih etmiştir.

Şeybânî Han, Ali Şir Nevâyî hayranı idi ve onun şiirlerine nazireler yazmıştır. Herat ve Semerkant’ta bulunan klasik Çağatay edebî anlayışının Özbeklerce uygulanması hususunda kendisi de çok güzel gazeller kaleme almış ve örnek olmuştur. Bu çerçevede göçebe Özbeklerin kültürlerini geliştirmek için amcası Küçküncü Han da, Derviş Buharî’ye Şerafettin Yezdî’nin Farsça Zafernâme’sini “Türk ilige feyz tegmey tursun” şeklinde Türkçeye çevirtmiştir.

Eserleri

1. Divan: Divan, klasik tarzda yazdığı şiirlerini içerir. Eserde sünniliğe çok sıkı bağlı olmasına rağmen, Buhara, Semerkant ve Türkistan’ın güzelliklerini bezm (içki meclisi) ve şarap mazmunlarıyla ifade etmekten çekinmemiştir. Eserin elde bulunan tek yazma nüshası Topkapı Sarayı Müzesi 3. Ahmet Kütüphanesi Nu. 2436’da kayıtlıdır. Eser üzerinde Yakup Karasoy, akademik bir çalışma yapmıştır.

2. Bahr-ı Hudâ: Ahmet Yesevi bağlısı olduğu için onun tesiriyle hikmet tarzında ve hece ile yazdığı dinî-ahlaki içerikli dörtlüklerini içeren eseridir. Tek yazma nüshası Londra British Museum’dadır.

3. Fıkha Ait Risâle: Fuat Köprülü “Çağatay Edebiyatı” adlı makalesinde Şeyban Han’ın fıkha ait mensur bir risalesi olduğundan söz eder. Eserin elde bulunan bir nüshası yoktur.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz