Nef’i, 17. yüzyılın ilk yarısında yaşamış olup, Osmanlı sahası Türk edebiyatında Divan şiirinin önce gelen şairlerindendir. Asıl adı Ömer’dir. Üç eseri vardır.

Nef’i Kimdir? Nef’i’nin Hayatı

Nef’i, 17. yüzyılın ilk yarısında yaşamış olup, Osmanlı sahası Türk edebiyatında Divan şiirinin önce gelen şairlerindendir. Erzurum/Hasankale doğumlu olan Nef’i’nin doğum tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte 1570’li yıllarda doğduğu düşünülmektedir. Çocukluğu ve gençliğinde sağlam bir medrese eğitimi görerek, Arapça ve Farsçayı çok iyi öğrenmiş, şairliğe oldukça erken yaşlarda başlamıştır. Asıl adı Ömer olan Nefi’nin mahlas olarak önce “zararlı, zararla ilgili” manasına gelen “Zarri“‘yi kullandığı, daha sonra tarihçi Gelibolulu Ali’nin verdiği ve “yararlı” anlamına gelen “Nef’î” mahlasını kullanmaya başladığı, kendisi hakkında bilgi veren kaynaklarda yer almaktadır.

Bir süre doğduğu yerde yaşadıktan sonra İstanbul’a geldiği bilinen sanatçının, Doğu Anadolu’dan ayrılıp İstanbul’a ne zaman geldiği konusunda net bir bilgi elimizde bulunmamaktadır. Ancak, şiirlerinden hareketle I. Ahmed’in tahta çıkışından sonra yani 1603’ü izleyen yıllarda İstanbul’a geldiği düşünülmektedir. Nef’i, Edirne’de kısa bir süre bulunmasının dışında 30 yıl kadar bir süre de İstanbul’da yaşamıştır. I. Ahmed, I. Mustafa, II. Osman ve IV. Murad olmak üzere dört padişah döneminde yaşadığı bilinen Nef’i’nin, bu padişahlardan en çok I. Ahmed ve IV. Murad’ı sevdiği ya da onlara daha yakın durduğu, bu iki hükümdara sunmuş olduğu kaside sayısının fazla oluşundan anlaşılmaktadır.

Çeşitli devlet hizmetlerinde bulunduğu yıllarda bu görevlerine birkaç kez son verilen ve İstanbul dışına Edirne’ye sürgüne gönderilen Nef’i, şöhretinin zirvesinde olduğu IV. Murad döneminde hicve olan düşkünlüğünün kurbanı olarak 1635 yılında idam edilmiştir.

Edebi Kişiliği

Nef’i, bir övgü ve yergi şairidir. Övgü ve yergiyle birlikte mübalağa, Nef’i’nin geçmişte ve günümüzde yayımlanmış olan kaynakların görüş birliği ettiği üç ana özelliğidir. Övgü denildiği zaman da öncelikle usta şairin fahriyeciliğini, kendi sanatını övmeye düşkünlüğünü belirtmek gerekir. Öyle ki övünmeleri sırasında İran edebiyatının en ünlü şairleriyle, mesela Ömer Hayyam, Urfî, Hâfız, Feyzî gibi şairlerle kendini kıyaslamakta, sanat gücünün onlardan üstün olduğunu dile getirmektedir.

Nef’î’nin sanatında göze çarpan önemli bir özellik de onun şiir dilinde ve şiir dilinin kullanımında gösterdiği üstün başarıdır. Kelimelerle rahatlıkla oynayabilen, vezni başarılı bir şekilde kullanan, zahmet çekmeden kafiye meydana getiren Nef’i, gür, tok ve kendinden emin bir üsluba sahiptir. Vezin ve kafiye konusunda gösterdiği üstün yeteneğinin yanı sıra zengin sözcük dağarcığı, hiç işitilmemiş, hiç kullanılmamış kelime ve deyimleri kullanmakta gösterdiği başarı dikkat çekicidir. Tamlamaları kullanırken bazen aşırılığa kaçmakla birlikte bu tür kullanımları fazla yadırganmaz. Nef’i’nin şiirlerinde rastlanan bir başka özellik de şiirin bütünü içerisinde anlam birliği sağlamaya gayret etmesidir. Onun şiirde anlam bütünlüğünü koruma endişesi, hemen bütün şiirlerinde görülür.

Nef’i, övgü şairi olmasının bir sonucu olarak edebiyatımızın yetiştirdiği en önemli kaside ustalarındandır. Usta sanatçının kasideciliği, gazelciliğinden üstündür. Öyle ki Türkçe Dîvân‘ında bulunan kaside sayısı 62 iken gazelleri sayıca çok daha azdır. Dolayısıyla Nef’i, gazel de yazmış olmakla birlikte esas olarak bir kaside şairidir. İstanbul Türkçesini ustalıkla kullanan şairin kasideleri, yabancı kelimeler yönünden daha yoğun olmakla birlikte gazellerinin dili kasidelerinin diline göre daha sadedir.

Nef’i, “Sebk-i Hindî“nin bazı özelliklerine şiirlerinde rastlanan ilk şairdir. Mübalağaya düşkünlüğü ve zengin bir hayal dünyasına sahip oluşu onun Sebk-i Hindî üslubunun etkisinde kaldığının bir göstergesidir. Tezat sanatını da sıklıkla kullanan şairin şiirlerinde Farsça tamlamalar dikkat çekecek sayıdadır; ancak onun tamlamaları, yüzyılın önde gelen Sebk-i Hindî üslubu temsilcilerinden Nâ’îlî ve Neşâtî’nin kurduğu tamlamalara nazaran daha kolay anlaşıldığı gibi, saydığımız bu özelliklerin olması da onu Sebk-i Hindî temsilcileri arasında saymak için yeterli değildir.

Nef’i, edebiyatımızın kendine has üslubu olan sayılı sanatçılarındandır. Özellikle kaside alanında, kendisinden sonra gelen birçok şairi etkilemiştir. Nâ’ilî, Şeyh Gâlip, İzzet Molla, Haşmet vb. şairler onun etkisinde kalarak şiirlerine nazireler yazmışlardır.

Eserleri

Divan edebiyatımızda Fuzûlî ve Nâbî gibi çok sayıda eser veren ünlü sanatçıların yanı sıra Nâ’ilî, Nedîm, Şeyh Gâlip gibi fazla eser vermemiş seçkin sanatçılar da bulunmaktadır. Sözü edilen bu ikinci gruptaki şairlerin bıraktıkları eserlerin sayısı fazla olmamakla birlikte şiir sanatında gösterdikleri ustalıkla ölümsüz bir şahsiyet kazanmışlardır. Nef’i bu ikinci grupta yer alan sanatçılardandır.

Nef’i’nin bilinen başlıca üç eseri bulunmaktadır:

1. Türkçe Dîvân: Nef’i’nin Türkçe Divanı ustalığını kanıtlayan en önemli eseridir. Mısır (1836) ve İstanbul (1852)’da iki ayrı baskısı yapılmıştır. Eski harflerle basılan divanın içinde, 60 civarında kaside, terkib-i ben tarzında yazılmış bir sâkî-nâme, 136 gazel ve başka nazım şekilleriyle yazılmış çeşitli manzumeler yer almaktadır.

2. Farsça Dîvân: Nef’i’nin Farsçayı çok iyi bildiğini ve bu dilde yazan Türk şairleri arasında ön sırada yer aldığını gösteren Farsça Divan, Ali Nihat Tarlan tarafından Nef’î’nin Farsça Divan Tercümesi adıyla Türkçeye çevrilmiştir.

3. Sihâm-ı Kaza: Türk hiciv ve mizah edebiyatının önemli eserlerinden biri olan Sihâm-ı Kaza, sanatçının hicivlerini bir arada topladığı bir mecmuadır. Eserde, hafif derecedeki nükteli hicivlerinin yanında çok ağır sözler kullandığı şiirleri de vardır. Bazı şiirlerinde babasını da hicvettiği bilinmektedir.

🖋 Ek Bilgi: Farsça Dîvân içindeki Tuhfetü’l-Uşşâk adlı kaside Fuzûlî’nin Enisül-Kalb adlı eserine nazire olarak yazıldığı için geçmişte bazı araştırmacılar tarafından müstakil bir eser olarak kabul edilmiştir; ancak sonradan eserin söz konusu divan sonundaki 97 beyitlik uzun bir manzume olduğu anlaşılmıştır.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz