Sembolizm Akımı Nedir?

Sembolizm (Simgecilik), en genel ifadeyle, çeşitli ögeleri simgeleyen ve çeşitli anlamlara gelen birtakım sembolleri kullanmayı amaç edinen, özellikle Batı şiirinde etkili olan bir edebiyat/sanat akımıdır. Şiirin yanı sıra roman ve tiyatroda da etkili olmuştur. Tabiat ve hayatta yalnızca dış dünyayı esas alan natüralizme, gizem ve rüyayı hiçe sayan pozitivizme, kişisel duygu ve düşünceleri reddeden parnasizme tepki olarak 19. yüzyılın son çeyreğinde ortaya çıkmıştır. Sembolizm, bir akım olarak ortaya çıkmadan önce S. Mallarmé, C. Baudelaire, P. Verlaine ve A. Rimbaud gibi şairlerin desteğini almıştır. Sembolizmin temel prensipleri, ilk kez 1886 yılında Jean Moréas tarafından bir bildiri ile açıklanmıştır. Yayımlanan bu bildiri sayesinde sembolizm, bir akım halini alarak somut bir gerçeklik kazanır.

Sembolizm akımının temelinde Kant’ın bilgi felsefesi yatmaktadır. Her türlü bilginin öznel olduğunu ve kişiden kişiye göre farklılık arz eden bir nitelik taşıdığını, bilginin oluşum sürecinde sezgilerin ve hayallerin önemli bir role sahip olduğunu ile süren Kant’ın fikirleri, sembolizm akımının temellerini oluşturur. Ayrıca, ruhçu (spiritüalist) anlayışla “Ruhun imkânları yok sayılamaz.” diyen H. Bergson’un, mistik anlayışı öne çıkaran R. Wagner’in ve “Acılar hayatın temelidir.” diyerek bireysel deneyimlerin ve sezgilerin önemini vurgulayan A. Schopenauer’in ileri sürdükleri düşünceler de bu anlayışın ortaya çıkmasında önemli ölçüde etkili olmuştur.

Sembolizm, görüneni değil, görünenin ardında yer alan gerçeği birtakım semboller yardımıyla okuyucuya sezdirmeyi amaçlamaktadır. Bu hususta sembolistlerin amacı, dış dünyada var olan görüntülerin arka planında yatan özü -yani esas gerçekliği- sezgiler vasıtasıyla keşfetmektir. Dolayısıyla onlar, sezgisel yaklaşımların gerekliliğine inanırlar.

Sembolist anlayışla ele alınan şiirlerde okuyan herkesin farklı bir anlam çıkarması istendiğinden kapalı bir anlam söz konusudur. Şiirin biçimsel yapısını oluşturan geleneksel kalıpları ortadan kaldırarak şairin kendi hayal gücü yardımıyla eserler vücuda getirmesine olanak sunmuştur. Şiirde mısra hakimiyeti kırılmış ve serbest şiir anlayışı benimsenmiştir. Ayrıca şiirde ahenk ögesi olarak musiki kullanılmış ve şiirin düşüncelere/kulağa değil, duygulara/ruha seslenmesi gerektiği üzerinde durulmuştur.

Sembolizm Akımının Genel Özellikleri

  • Natüralizm, pozitivizm, realizm ve parnasizm akımlarına tepki olarak 19. yüzyılın son çeyreğinde ortaya çıkmıştır.
  • Özellikle Batı şiirinde etkili olan bu akım, şiirin yanı sıra roman ve tiyatroda da etkili olmuştur.
  • Sembolizm, bir akım olarak ortaya çıkmadan önce S. Mallarmé, C. Baudelaire, P. Verlaine ve A. Rimbaud gibi şairlerin desteğini almıştır.
  • Temel ilkeleri, ilk kez 1886 yılında Jean Moréas tarafından bir bildiri ile açıklanmıştır.
  • Temelinde Kant’ın bilgi felsefesi yatmaktadır. Ayrıca, H. Bergson’un, R. Wagner’in ve A. Schopenauer’in ileri sürdükleri düşünceler de bu anlayışın ortaya çıkmasında önemli ölçüde etkili olmuştur.
  • Bu akımda görünen değil, görünenin ardındaki gerçeklik, birtakım semboller yardımıyla okuyucuya sezdirilmeye çalışılmıştır.
  • Sembolist anlayışla ele alınan şiirlerde kapalı bir anlam söz konusudur.
  • Şiirde mısra hâkimiyeti kırılmış, serbest şiir anlayışı benimsenmiştir.
  • “Sanat sanat içindir.” anlayışı hâkimdir.
  • Sembolistler, evrendeki somut ve soyut ögeler arasında bir bağlantı olduğuna inanırlar.
  • Evreni çokluğun oluşturduğu teklik olarak görürler.
  • Öznellik ve lirizm hakimdir. Lirizm, karamsarlık ve hüzün şeklinde ortaya çıkar.
  • Musiki önem taşır. Dilin her şeyi sezdirecek güce sahip olmadığı düşünüldüğünden musikinin gücünden de faydalanmak amaçlanmıştır.

Sembolizmin Temsilcileri

Türk edebiyatındaki temsilcileri

  • Ahmet Haşim
  • Cenap Şahabettin
  • Ahmet Muhip Dıranas
  • Cahit Sıtkı Tarancı
  • Ahmet Hamdi Tanpınar

Batı edebiyatındaki önemli temsilcileri

  • Edgar Allan Poe
  • Charles Baudelaire
  • Paul Verlaine
  • Paul Valery
  • Stéphane Mallarmé
  • Arthur Rimbaud
  • Jean Moréas

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz