Tanzimat döneminde gazetecilik, Osmanlı toplumunda gelişim ve değişim sürecine katkı sağlamış olmakla birlikte yeni bir dönemin ortaya çıkışına da kapı aralamıştır. Bu dönemde, başta gazetecilik olmak üzere edebiyat ve sanat dünyasında gerçekleştirilen faaliyetler halkın düşünsel süreçlerine de önemli ölçüde yarar sağlamıştır.

Tanzimat Döneminde Gazetecilik

Modernleşmenin en önemli araçlarından olan gazete, Osmanlıdaki değişim ve gelişim sürecinin yerleşmesinde hiç şüphesiz ki oldukça önem arz etmektedir. Osmanlı’da ilk gazete 1831’de Takvim-i Vekayi adıyla çıkarılır. Edebiyatımızdaki ilk resmî gazete olarak bilinmektedir. Çoğunlukla resmî haberlerin yayımlandığı bu gazetede şahsi görüşler ve fikirler çok fazla önemsenmediğinden padişahın ziyaretleri, birtakım törenler, iç isyanların bastırılması, askerî eğitimler ve Avrupa’da yaşanan bilimsel gelişmelerle ilgili haberler vs. öncelikli olarak yer almaktadır.

Bu dönemde çıkarılan bir diğer gazete ise Ceride-i Havadis‘tir. İlk yarı resmî gazete olarak kabul edilmektedir. İngiliz diplomat ve gazeteci William Churchill tarafından çıkarılmıştır. Edebî ve ilmî içeriğiyle her ne kadar ilgi çekici ve yararlı görünüyor olsa da asıl amacı İngiliz kamuoyuna ekonomik ve siyasi anlamda çıkar oluşturmaktır. Bahsi geçen gazetenin günlük sürümü niteliğinde olan ve aynı zamanda ilk haber gazetesi kabul edilen Ruzname-i Ceride-i Havadis adlı bir eki de bulunmaktadır.

Gazetecilik, Osmanlı’da kısa süre içerisinde gelişir ve zenginleşir. Öyle ki ilerleyen süreçte özel gazetecilik de yaygınlaşır. Bu noktada ilk başarıyı Şinasi ve Agah Efendi yakalayarak ilk özel gazete olan Tercüman’-ı Ahval‘i çıkarırlar.

Tanzimat Döneminde Çıkarılan Gazeteler

İlk resmî, ilk yarı resmî ve ilk özel gazeteye yukarıdaki başlıkta değindik. Bu dönemin öne çıkan diğer gazeteleri ise aşağıdaki gibidir:

  • Tasvir-i Efkar (1862) – Şinasi
  • Muhbir (1866) – Ali Suavi
  • Hürriyet (1868) – Namık Kemal, Ziya Paşa
  • Terakki (1868) – Filip Efendi, Ali Râşid
  • İbret (1871) – Namık Kemal
  • Devir (1872) – Ahmet Mithat Efendi
  • Bedir (1872) – Ahmet Mithat Efendi
  • Hadika (1872) – Ebuzziya Tevfik
  • Sabah (1876) – Şemsettin Sami
  • Tercüman-ı Hakikat (1878) – Ahmet Mithat Efendi
  • İkdam (1894) – Ahmet Cevdet Paşa

Tanzimat Döneminde Çıkarılan Mizah Yayınları

Basın hayatında mizahi yayınlara da rastlanır. Mizah içerikli yayınlar, ilk olarak gazetelerin hafta sonu ekleri olarak çıkarılmıştır. Eklerin ilgi görmesi ve giderek bu ilginin artması üzerine bu yayınlar zamanla müstakil hâle getirilmiştir. Terakki (1868) gazetesinin Letaif-i Asar adlı haftalık mizah eki, bu konudaki ilk uygulama olarak karşımıza çıkar. Müstakil anlamda Osmanlı’daki ilk mizah yayını ise Teodor Kasap tarafından 1869’dan itibaren çıkarılan Diyojen‘dir.

Bu dönemde öne çıkan diğer mizah yayınları da aşağıda listelenmiştir:

  • Çıngıraklı Tatar (1873)
  • Latife (1873)
  • Şafak (1874)
  • Kahkaha (1874)
  • Geveze (1875)
  • Meddah (1875)
  • Çaylak (1876)

Sonuç

Hiç şüphesiz ki gazetelerin toplumsal hayatta önemli ölçüde gelişim ve değişim yarattığı bilinen bir gerçektir. Tanzimat döneminde gazeteler aracılığıyla birtakım haberlerin aktarılmasının yanı sıra roman, öykü, mizah, eleştiri, tiyatro vb. türler de gazetelerde tercüme veya telif mahiyette yayımlanmıştır. Bu bağlamda yenileşme sürecine büyük ölçüde katkı sağlanmıştır. Nitekim, sözünü ettiğimiz bu gelişmeler ve dahası, beraberinde yeni bir edebiyatın temelini de oluştururken topluma yeni bir pencereden bakma olanağı sunmuştur. Yeni bir pencereden hayata bakmak yeni zevkleri ve ihtiyaçları, değişen bir yaşamı ve eğlence kültürünü de beraberinde getirmiştir. Batı kültürünün toplumumuzda yer edinmeye başlaması da yine bu dönemde gerçekleşmiştir.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz