Türk edebiyatındaki ilkler saymakla bitmeyecek kadar fazladır. Faydalı olacağı düşüncesiyle sizler için Türk edebiyatının ilklerini bir araya getirdik.

  • Türk edebiyatının ilk yazılı metni, Türk adının geçtiği ilk metin, ilk anı: Orhun (Köktürk) Yazıtları
  • Orhun (Köktürk) Yazıtları’nın ilk çözümleyen araştırmacı: Vilhelm Thomsen
  • İlk Türk destanı: Alp Er Tunga
  • İlk Türk yazar: Yolluğ Tigin
  • İlk Türk şair: Aprın Çor Tigin
  • Türkçe yazılan ilk eser, aruzla yazılan ilk eser, ilk mesnevi, ilk didaktik eser, ilk siyasetname: Yusuf Has Hacip – Kutadgu Bilig
  • Türkçenin ilk sözlüğü: Kaşgarlı Mahmut Dîvânu Lugati’t-Türk
  • Türkçenin ilk dil bilgisi kitabı: Kaşgarlı Mahmut – Kitâbu Cevâhirü’n-Nahv fi Lugati’t-Türk (Hâlâ bulunamadı.)
  • İlk tasavvufi manzumeler: Ahmet YeseviDivan-ı Hikmet
  • İlk tezkire (biyografi): Ali Şir Nevai – Mecalis’ün Nefais
  • Anadolu sahasındaki ilk tezkire (biyografi): Sehi Bey – Heşt Behişt
  • İlk hamse sahibi: Ali Şir Nevai
  • İlk divan şairi: Hoca Dehhani
  • İlk tarih ve coğrafya ansiklopedisi: Kamus’ül A’lam
  • İlk bibliyografya (kaynakça): Katip Çelebi – Keşfü’z-Zünun
  • Gezi türündeki ilk eser: Seydi Ali Reis – Mirat’ül-Memalik
  • Anı türündeki ilk eser: Babür ŞahBabürname
  • İlk fabl: Şeyhi – Harname
  • Şarkı türünün ilk temsilcisi: Nedim
  • Süslü nesrin (düzyazının) ilk temsilcisi: Sinan Paşa
  • İlk özdeyiş (vezice) örnekleri: Ali Bey – Lehçet’ül Hakayık
  • Trajedi türünün ilk örnekleri: Ali Haydar Bey – Sergüzeşt-i Perviz ve İkinci Ersas
  • İlk özel gazete: Tercüman-ı Ahval
  • İlk resmi gazete: Takvim-i Vekayi
  • İlk yarı resmi gazete: Ceride-i Havadis
  • İlk Makale: İbrahim Şinasi – Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi
  • Edebiyat kelimesini ilk kez kullanan sanatçı: İbrahim Şinasi
  • Noktalama işaretlerini ilk kez kullanan sanatçı: İbrahim Şinasi
  • İlk folklor incelemesi: İbrahim Şinasi – Durub-i Emsal-i Osmaniye
  • İlk fabl çevirileri: İbrahim Şinasi’nin La Fontaine’den yaptığı çeviriler
  • İlk çeviri şiir: Şinasi’nin Racine, Fenelon ve Lamartine’den tercüme ettiği Tercüme-i Manzume
  • Yeni Türk edebiyatının ilk gezi yazısı: Ahmet Mithat Efendi – Avrupa’da Bir Cevelan
  • Türk edebiyatında kadın sorunun ele alındığı ilk roman: Ahmet Mithat Efendi Henüz On Yedi Yaşında
  • Batılı anlamdaki ilk eleştiriyi yazan sanatçı: Namık Kemal
  • İlk ders kitabı: Recaizade Mahmut EkremTalim-i Edebiyat
  • İlk köy şiiri: Muallim NaciKöylü Kızların Şarkısı
  • İlk çeviri roman: Yusuf Kamil Paşa – Telemak (Fenelon’dan çevrilmiştir.)
  • İlk telif roman: Şemsettin Sami – Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat
  • İlk realist (gerçekçi) roman: Recaizade Mahmut Ekrem – Araba Sevdası
  • İlk köy konulu realist roman: Nabizâde Nâzım – Karabibik
  • İlk natüralist roman: Nabizâde Nâzım – Zehra (Bazı kaynaklara göre de Ahmet Mithat’ın Müşahedat (Görüşler) adlı romanı ilk natüralist roman olarak kabul edilir.)
  • İlk tarihî roman: Ahmet Mithat Efendi – Yeniçeriler
  • Tasvir ve tahlil ağırlıklı ilk roman: Namık Kemal – İntibah
  • İlk psikolojik roman denemesi: Nabizâde Nâzım – Zehra
  • İlk psikolojik roman: Mehmet Rauf – Eylül
  • Batılı teknikle ele alınan ilk romanlar: Halit Ziya Uşaklıgil – Aşk-ı Memnu, Mai ve Siyah
  • İlk kadın romancı: Fatma Aliye Hanım
  • Türk edebiyatının ilk tiyatro eseri: Şinasi – Şair Evlenmesi
  • Sahnelenen ilk tiyatro eseri: Namık Kemal – Vatan Yahut Silistre
  • Tiyatro türünde yapılan ilk çeviriler: Ahmet Vefik Paşa’nın Moliere’den yaptığı çeviriler
  • Türkçe olarak sahnelenen ilk tiyatro eserleri: Goldoni – Hâcenin Telâşı, Odun Kılıç
  • Heceyle yazılan ilk tiyatro eseri: Abdülhak Hamit Tarhan – Nesteren
  • Aruzla yazılan ilk tiyatro eseri: Abdülhak Hamit Tarhan – Eşber
  • İlk epik tiyatro: Haldun Taner – Keşanlı Ali Destanı
  • İlk şiir antolojisi: Ziya Paşa – Harabat
  • İlk dergi: Münif Paşa – Mecmua-i Fünun
  • İlk mizah dergisi: Teodor Kasap – Diyojen
  • Batılı manadaki ilk günlük: Direktör Ali Bey – Seyahat Jurnali
  • Öykü türündeki ilk eser: Ahmet Mithat Efendi – Kıssadan Hisse, Letaif-i Rivayat
  • Batılı anlamdaki ilk öykü: Şemsettin Sami – Küçük Şeyler
  • İlk pastoral şiir: Abdülhak Hamit Tarhan – Sahra
  • İlk kafiyesiz şiir: Abdülhak Hamit Tarhan – Validem
  • İlk fıkra yazarı: Ahmet Rasim
  • Yeni Türk edebiyatında şiirde ilk defa “Türk” sözcüğünü kullanan şair: Mehmet Emin Yurdakul
  • İlk çocuk şiirlerini yazan sanatçı: Tevfik Fikret
  • Mensur şiirin ilk örneklerini veren sanatçı: Halit Ziya Uşaklıgil
  • Serbest müstezat türünü ilk kez kullanan şair: Tevfik Fikret
  • İlk edebi bildiri yayımlayan topluluk: Fecr-i Ati
  • Kurtuluş Savaşı’nı konu edinen ilk roman: Halide Edip Adıvar – Ateşten Gömlek
  • Dilde sadeleşmeyi savunan ilk dergi: Genç Kalemler
  • Konuşma dilinde yazdığı ilk hikâyeleriyle tanınan sanatçı: Ömer Seyfettin
  • Hikâye türünde Anadolu’yu ilk kez başarılı bir şekilde anlatan sanatçı: Refik Halit KarayMemleket Hikâyeleri
  • Batılı anlamdaki ilk edebiyat tarihçisi: Mehmet Fuat Köprülü

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz