Yunan edebiyatı, Batı edebiyatının gelişiminde öncü rolü üstlenen, taklitten uzak, özgün bir edebiyattır. Roman, öykü ve deneme türü dışında birçok türde eserin verildiği bu edebiyatta tabiat, eserlerin konularını teşkil eden önemli bir niteliğe sahiptir. Ayrıca, kendi kültürüne ait masal, efsane ve destanları esas almasından ötürü bu edebiyatın milli bir nitelik taşıdığını ifade etmemiz mümkündür.

Yunan Edebiyatı

Kendine has yapısı içerisinde gelişim gösteren Antik (Eski) Yunan edebiyatı, özgün bir edebiyattır. Konularını tabiattan alan Eski Yunan edebiyatının sanatçıları, taklitten uzak bir şekilde, kendi düşünce dünyalarını, kültürel değerlerini ve inançlarını esas alarak konularını işlemişler; roman, öykü ve deneme türü dışında hemen hemen her türde eserler kaleme almışlardır.

Batı edebiyatının gelişiminde büyük rol oynayan Antik Yunan edebiyatında bütün yazınsal türler, doğal bir süreç neticesinde ortaya çıkmış ve bir bakıma her bir tür, diğer bir türün hazırlayıcısı olmuştur. Eski Yunan edebiyatında Lirik şiir, Epik (Destansı) şiir, drama, felsefe, hitabet ve tarih alanında yazılan eserler, gelişim sürecinde birtakım aşamalar katetmiş, günümüzdeki modern edebiyatların temelinde öncü rolü üstlenmiştir.

Oluşum ve gelişim çizgisi incelendiğinde Eski Yunan edebiyatının, kendi kültürüne ait destan, masal ve efsaneleri esas aldığı görülür. Bu nedenle, milli bir edebiyat olduğunu söylememiz mümkündür. Ayrıca, çok tanrılı Pagan dönemine denk gelen bu edebiyatta, “insan tanrı”, ve “tanrı insan” karakterlerinin yoğun etkisi görülür.

Dönemleri

Antik Yunan edebiyatının dönemleri, didaktik bakımdan 5’e ayrılır:

1. Epik (Destansı) Çağ (M.Ö 9-7. yüzyıl)

Epik (Destansı) Çağ, Eski Yunan edebiyatının en büyük destan şairi Homeros‘un yetiştiği dönemdir. Bu dönem, Homeros ve Hesiodos’un temsil ettiği destansı karakterli şiirle başlar. Homeros’la aynı dönemde yetişen Hesiodos, destansı şiiri devam ettirmiştir.

2. Lirizm ve Nesrin Başlangıcı (M.Ö. 7-4. yüzyıl)

Lirizmin ve nesrin ön plana çıktığı bu dönemde hymnos adı verilen ve müzik eşliğinde söylenen dinî karakterli şiirler gelişim gösterir. Hymenos adını verdiğimiz, Tanrı Apollon’un şerefine söylenen paian denilen şarkılar, Evlilik törenlerinde söylenen hymenaios denilen şarkılar ve threnos adı verilen yas şarkıları bu dönemde önemli bir nitelik kazanmıştır.

3. Atika Dönemi (M.Ö. 5-4. yüzyıl)

Trajedi (tragedya) ve komedi yazarlarının yetiştiği bu dönem, Antik Yunan edebiyatının altın çağıdır. Aiskhlos (M.Ö. 525-456), Sophokles (M.Ö 495-406) ve Euripides (M.Ö. 480-406) bu dönemde yetişmişler ve daha çok trajedi şairi olarak tanınmışlardır. Öte yandan, Aristophanes (M.Ö. 456-386) ve Menandros (M.Ö. 340-292) ise komedi alanında öncü olan sanatçılardır. Lirik şiirde ise Pindaros (M.Ö. 522-446) başarılı şiirleriyle dikkati çeken en önemli şairdir.

Bu dönem Yunan edebiyatının ifade edilmesi gereken özelliklerinden bir diğeri de nesrin gelişim göstermiş olmasıdır. Tarih alanında, dünyanın ilk büyük tarihçisi olarak bilinen Heredotos (M.Ö 480-425), Thukydides (M.Ö. 460-400), Ksenofon (M.Ö. 437-355); felsefede Sokrates (M.Ö. 469-399), Platon (M.Ö. 429-347), Aristoteles (M.Ö. 384-322); nutuk türünde Demosthenes (M.Ö. 384-322) bu dönemde yaşamış ve eserler kaleme almış isimlerdir.

4. İskenderiye Dönemi (M.Ö. 3-2. yüzyıl)

Mekedonyalı İskender’in hayatını kaybetmesinden sonra İskenderiye’nin büyük bir kültür ve sanat merkezi haline geldiği bu dönemde büyük kütüphaneler kurulmuş, tarih, coğrafya ve felsefe alanlarında büyük bir ilerleme kaydedilmiştir. Bu dönem edebiyatında, daha çok eleştiri türünün ve gramer çalışmalarının ön plana çıktığı görülür.

5. Roma Dönemi (M.Ö. 2-M.S. 2. yüzyıl)

Korinthos şehrinin M.Ö. 146 yılında Gaius Memmius (Romalı bir senatör) tarafından ele geçirilmesinden sonra bir Roma eyaleti haline gelen Yunanistan, 400 yıl süresince Roma egemenliği altında kalmıştır. Bu süre zarfında sanat ve edebiyat gerilemeye başlamış, geçmişteki parlaklığını kaybetmiştir; çok az eser kaleme alınmıştır.

Bu dönemin sanatçıları arasında tarih alanında Sicilyalı Diyotoros (M.Ö. 90-20), Iobas (M.Ö. 50-23); biyografi alanında Plutarkhos (M.Ö. 46-120), coğrafya sahasında Strabon (M.Ö. 64-M.S. 19) ve filozof Plotinos (M.S. 204-270) sayılabilir.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz